Sięgasz po telefon bez powodu? Za tym nawykiem może stać FOMO

Naukowcy z Uniwersytetu Semmelweisa przyjrzeli się temu, co sprawia, że korzystanie ze smartfona wymyka się spod kontroli. Okazuje się, że znaczenie ma nie tylko czas spędzany przed ekranem, ale również to, co na nim robimy.

Telefon leży na biurku, ekran jest wygaszony, powiadomienia milczą. Mimo to po chwili znów go odblokowujesz. Najpierw sprawdzasz jedną aplikację, potem drugą. Nawet nie zauważasz, kiedy mija kilkanaście minut. Dla wielu osób to zwykły element dnia, ale czasem takie zachowanie zaczyna przeszkadzać w pracy, nauce czy odpoczynku.

Temu problemowi przyjrzały się Johanna Takács i Beáta Seregély z Uniwersytetu Semmelweisa w Budapeszcie. Wyniki ich badania ukazały się 23 września 2025 roku w internetowym wydaniu czasopisma naukowego Acta Psychologica, w tomie 260. Z kolei 12 października 2026 roku zostały przedstawione szerszej publiczności przez ScienceDaily.

W badaniu uczestniczyli studenci w wieku od 18 do 35 lat. Wypełniali kwestionariusze dotyczące codziennego korzystania z telefonu, samokontroli i samopoczucia. Naukowcy sprawdzali między innymi, czy przez smartfon uczestnicy zaniedbywali zaplanowane zajęcia i czy myśleli o nim nawet wtedy, gdy z niego nie korzystali. Analizowano także wyniki testów sprawdzających pamięć i uwagę.

Jednym z czynników związanych z problematycznym korzystaniem ze smartfona okazało się FOMO, czyli fear of missing out. To obawa, że ominie nas coś ważnego lub interesującego. Może chodzić o wiadomość od znajomego, nowy wpis, wydarzenie albo rozmowę, która toczy się bez naszego udziału. Nawet gdy telefon milczy, pojawia się pokusa sprawdzenia, czy przypadkiem coś się nie wydarzyło.

Drugim istotnym czynnikiem była samokontrola. Osoby, którym trudniej powstrzymywać impulsy, częściej zgłaszały problemy związane z korzystaniem ze smartfona. Badacze uwzględnili również neurotyczność, czyli cechę osobowości związaną z większą skłonnością do odczuwania stresu, lęku i innych nieprzyjemnych emocji.

Wyniki pokazały, że sama osobowość nie przesądza o problematycznym korzystaniu z telefonu. Znaczenie miały również FOMO i zdolność kontrolowania własnych zachowań. Osoba bardziej podatna na stres nie musi więc automatycznie mieć problemu z odłożeniem smartfona.

Naukowcy wyróżnili trzy grupy użytkowników. Pierwsza korzystała ze smartfona przede wszystkim do rozmów i utrzymywania kontaktów. Druga łączyła komunikację, czytanie wiadomości i rozrywkę, spędzając przed ekranem mniej niż około czterech–pięciu godzin dziennie. Trzecia używała telefonu przez co najmniej cztery–pięć godzin, głównie do przeglądania treści.

Do ostatniej grupy należała około jedna trzecia badanych. Jej uczestnicy osiągali w testach pamięci i uwagi wyniki słabsze, niż można byłoby oczekiwać w ich wieku. Częściej zgłaszali również gorszą jakość snu, potrzebę ciągłej stymulacji i trudności z powstrzymaniem się przed sprawdzaniem telefonu.

Różnica między rozmową z bliską osobą a przewijaniem kolejnych filmików okazała się istotna. Obie czynności wymagają korzystania z tego samego urządzenia, ale niekoniecznie wiążą się z takimi samymi zachowaniami i trudnościami. Dlatego sam licznik czasu ekranowego nie pokazuje całego obrazu.

Przeglądanie mediów społecznościowych łatwo przeciągnąć. Jeden film trwa kilkanaście sekund, po nim pojawia się kolejny. Co chwilę zmieniają się obrazy, dźwięki i tematy. Nie trzeba nawet szukać nowych materiałów, ponieważ aplikacja sama podsuwa następne.

Zdaniem badaczy taki sposób odbierania informacji może obciążać uwagę i sprzyjać zmęczeniu umysłowemu. Nie oznacza to jednak, że udowodniono szkodliwy wpływ krótkich filmów na pamięć. W badaniu zaobserwowano związek między intensywnym przeglądaniem treści a słabszymi wynikami testów poznawczych, ale nie ustalono, co było przyczyną tych różnic.

Możliwe, że osoby mające większe trudności ze skupieniem częściej wybierają krótkie materiały, które nie wymagają długotrwałej koncentracji. Nie można też wykluczyć wpływu innych czynników, w tym jakości snu. Aby ustalić, czy określone nawyki rzeczywiście pogarszają pamięć, potrzebne byłyby dalsze badania.

Osoby intensywnie przeglądające treści częściej zgłaszały problemy ze snem. Łatwo wyobrazić sobie taką sytuację: kładziesz się do łóżka i chcesz tylko sprawdzić kilka wiadomości. Po chwili trafiasz na interesujący film, potem kolejny. Zanim odłożysz telefon, robi się znacznie później, niż planowałaś. Badanie nie dowodzi jednak, że to smartfon spowodował wszystkie zgłaszane trudności ze snem.

Naukowcy zwrócili również uwagę na pozycję ciała podczas korzystania z telefonu. Trzymanie urządzenia nisko i długotrwałe pochylanie głowy zwiększa obciążenie szyi. Beáta Seregély wskazała, że utrzymywanie takiej postawy może wpływać na sygnały przekazywane do mózgu przez receptory pomagające określać położenie głowy.

W dłuższej perspektywie nieprawidłowa postawa może więc sprzyjać nie tylko dolegliwościom szyi, ale również problemom z koordynacją i równowagą. Jest to jednak możliwy mechanizm, a nie dowód, że korzystanie ze smartfona powoduje zaburzenia równowagi.

Badacze nie sugerują całkowitej rezygnacji ze smartfonów. Zwracają raczej uwagę na potrzebę zmiany przyzwyczajeń i większej kontroli nad tym, jak korzystamy z urządzenia. Pomocne mogą być proste działania:

• Wyłącz powiadomienia z aplikacji, które nie wymagają natychmiastowej reakcji.
• Zanim odblokujesz telefon, zastanów się, co właściwie chcesz sprawdzić.
• Podczas pracy wymagającej skupienia odłóż urządzenie poza zasięg ręki.
• Ustal czas na przeglądanie mediów społecznościowych, zamiast zaglądać do nich przy każdej wolnej chwili.
• Ogranicz korzystanie z telefonu przed snem, zwłaszcza jeśli regularnie opóźnia zasypianie.

Warto też zwrócić uwagę na momenty, w których najczęściej sięgasz po ekran. Czy robisz to z nudów, podczas trudnego zadania, a może wtedy, gdy czekasz na czyjąś odpowiedź? Rozpoznanie takich sytuacji może ułatwić zmianę nawyku.

Badanie przeprowadzono wśród młodych dorosłych, dlatego jego wyników nie można automatycznie odnosić do wszystkich grup wiekowych. Pokazuje jednak, że problematyczne korzystanie ze smartfona nie sprowadza się do liczby godzin spędzanych przed ekranem. Równie ważne jest to, dlaczego po niego sięgamy i czy potrafimy go odłożyć, kiedy chcemy zająć się czymś innym.