Papierowy kalendarz czy telefon? Mózg reaguje inaczej

Naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego porównali działanie papierowych i elektronicznych kalendarzy. W badaniu opublikowanym w 2021 roku w czasopiśmie "Frontiers in Behavioral Neuroscience" zaobserwowali różnice w szybkości zapisywania terminów oraz aktywności mózgu podczas ich późniejszego przypominania.

Naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego zaprosili do eksperymentu 48 młodych dorosłych. Uczestników podzielono na trzy grupy po 16 osób. Każda miała zapisać terminy spotkań i innych wydarzeń przedstawionych w fikcyjnych rozmowach. Pierwsza grupa korzystała z papierowego kalendarza i długopisu, druga z tabletu i rysika, a trzecia ze smartfona.

Różnice pojawiły się już podczas wykonywania zadania. Osoby zapisujące terminy na papierze potrzebowały średnio około 11 minut, użytkownicy tabletów 14 minut, a smartfonów 16 minut. W tym eksperymencie tradycyjny kalendarz okazał się więc najszybszym rozwiązaniem.

Po godzinie uczestnicy odpowiadali na pytania dotyczące wcześniej zapisanych terminów. Wybierali jedną z czterech odpowiedzi, a naukowcy obserwowali aktywność ich mózgów za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI).

Podczas przypominania sobie terminów u osób korzystających wcześniej z papierowego kalendarza zaobserwowano większą aktywność niektórych obszarów mózgu związanych z pamięcią, przetwarzaniem języka i informacji wzrokowych. Jednym z nich był hipokamp, który uczestniczy w zapamiętywaniu i odtwarzaniu informacji.

Badacze przypuszczają, że znaczenie może mieć wygląd i układ papierowych notatek. Zapisując spotkanie, zapamiętujemy nie tylko sam termin, ale czasem również jego położenie na stronie czy miejsce obok innego wydarzenia. Takie szczegóły mogą później pomagać w przypominaniu sobie informacji. W telefonie układ treści może zmieniać się podczas przewijania ekranu.

Wyniki nie dają podstaw do takiego stwierdzenia. Chociaż osoby korzystające z papierowego kalendarza lepiej odpowiadały na część prostszych pytań niż użytkownicy tabletów, ogólna dokładność odpowiedzi i czas ich udzielania nie różniły się istotnie między trzema grupami.

Badanie miało też ograniczenia. Uczestniczyło w nim tylko 48 osób w wieku od 18 do 29 lat. Nie sprawdzano, czy podobne różnice występują u seniorów ani czy wieloletnie korzystanie z papierowego kalendarza wpływa na sprawność pamięci.

Przydział do grup uwzględniał ponadto wcześniejsze przyzwyczajenia uczestników. Wszystkie osoby z grupy papierowej korzystały z takich kalendarzy również na co dzień. Nie można więc przypisać wszystkich zaobserwowanych różnic wyłącznie rodzajowi kalendarza.

Na jeszcze jedną zaletę tradycyjnych kalendarzy zwrócili uwagę Yanliu Huang, Zhen Yang i Vicki G. Morwitz. Wyniki ich badań opublikowano w styczniowym numerze "Journal of Consumer Psychology" z 2023 roku.

Naukowcy przeprowadzili trzy badania dotyczące planowania codziennych obowiązków. Okazało się, że osoby korzystające z papierowych kalendarzy tworzyły bardziej dopracowane plany i częściej realizowały zaplanowane zadania niż użytkownicy kalendarzy mobilnych.

Zdaniem autorów znaczenie może mieć możliwość spojrzenia na cały harmonogram. Na papierze łatwiej zobaczyć, ile obowiązków zaplanowano na dany dzień i jak poszczególne zadania łączą się ze sobą.

Co ciekawe, jakość planów poprawiała się również u użytkowników kalendarzy mobilnych, gdy zachęcano ich do uwzględniania całego harmonogramu i wcześniej zapisanych aktywności. Ważny jest więc nie tylko rodzaj kalendarza, ale także sposób planowania.

Jeśli lubisz zapisywać terminy ręcznie, nie ma powodu, by rezygnować z tego przyzwyczajenia. Badania sugerują, że papierowy kalendarz może sprzyjać dokładniejszemu planowaniu obowiązków. Jego używanie wiązało się też z większą aktywnością wybranych obszarów mózgu podczas późniejszego przypominania terminów, choć nie przełożyło się na istotnie lepszy wynik całego testu.

Telefon ma jednak własne zalety. Pozwala ustawiać przypomnienia, szybko zmieniać terminy i udostępniać kalendarz innym osobom. Można też połączyć oba rozwiązania: planować tydzień na papierze, a najważniejsze spotkania zapisywać dodatkowo w telefonie.