Pomaganie innym a pamięć. Naukowcy zbadali niemal 18 tys. osób

Wyniki badania opublikowanego 23 września 2026 roku w "Alzheimer’s & Dementia" wskazują, że znaczenie może mieć nawet kilka godzin pomocy tygodniowo.

Najważniejsze wnioski:

• Naukowcy przeanalizowali dane 17 972 dorosłych mieszkańców Stanów Zjednoczonych z lat 1998–2020.
• Regularne pomaganie innym wiązało się z wolniejszym pogarszaniem sprawności poznawczej.
• Szczególnie korzystną zależność zaobserwowano u osób z wariantem genu APOE ε4, zwiększającym ryzyko choroby Alzheimera.
• U osób z najwyższym ryzykiem genetycznym pogorszenie wyników testu poznawczego do określonego poziomu następowało według szacunków niemal dwa lata później.

Naukowcy z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin i Uniwersytetu Michigan sprawdzili, czy pomaganie innym ma związek z tempem pogarszania pamięci i sprawności myślenia w starszym wieku.

Wykorzystali dane z amerykańskiego badania Health and Retirement Study. Analiza objęła 17 972 osoby, a informacje pochodziły z lat 1998–2020.

Badacze uwzględnili dwa rodzaje aktywności. Pierwszym był formalny wolontariat, czyli nieodpłatna działalność na rzecz organizacji lub społeczności. Drugim była pomoc udzielana znajomym, sąsiadom i krewnym spoza własnego gospodarstwa domowego.

Sprawdzano, jak zmieniały się wyniki testów poznawczych u osób, które zaczynały pomagać innym, kontynuowały taką aktywność lub przestawały się w nią angażować.

Regularny wolontariat wiązał się z wolniejszym pogarszaniem sprawności poznawczej. Szczególnie wyraźną zależność zaobserwowano u uczestników obciążonych genetycznym ryzykiem choroby Alzheimera.

Jednym z głównych celów badania było sprawdzenie, czy pomaganie innym może mieć szczególne znaczenie dla osób posiadających wariant genu APOE ε4.

Jest to jeden z najlepiej poznanych genetycznych czynników ryzyka choroby Alzheimera o późnym początku. Jego obecność wiąże się również z szybszym pogarszaniem niektórych funkcji poznawczych wraz z wiekiem.

Nie każda osoba posiadająca APOE ε4 zachoruje jednak na Alzheimera. Znaczenie mają również inne czynniki genetyczne, stan zdrowia i środowisko.

W analizie naukowców osoby z tym wariantem genu, które rozpoczynały i kontynuowały regularny wolontariat, osiągały korzystniejsze wyniki niż uczestnicy nieangażujący się w taką działalność.

Badacze oszacowali, że u osób z najwyższym ryzykiem genetycznym określony poziom pogorszenia sprawności poznawczej pojawiał się niemal dwa lata później. Wynik dotyczył zmian mierzonych za pomocą testów poznawczych, a nie momentu rozpoznania choroby Alzheimera.

Korzystną zależność obserwowano również u osób, które poświęcały na pomaganie innym mniej niż około czterech godzin tygodniowo. Nie trzeba było więc angażować się w wielogodzinną działalność społeczną. Znaczenie mogła mieć regularność, a nie tylko ilość poświęconego czasu.

Wolontariat mógł obejmować pomoc w organizacjach społecznych, działania na rzecz lokalnej społeczności czy wspieranie osób potrzebujących.

Naukowcy analizowali także nieformalną pomoc znajomym, sąsiadom i krewnym. W tym przypadku wyniki różniły się w zależności od grupy uczestników. Szczególnie wyraźną korzystną zależność stwierdzono wśród starszych osób pochodzenia latynoskiego.

Formalny wolontariat wykazywał natomiast związek z wolniejszym pogarszaniem sprawności poznawczej w różnych grupach rasowych i etnicznych.

Wyniki sugerują, że znaczenie może mieć nie tylko samo pomaganie, lecz także jego forma i otoczenie społeczne.

Pomaganie innym często wymaga planowania, podejmowania decyzji, rozmów i rozwiązywania codziennych problemów. Takie czynności angażują pamięć, uwagę i inne funkcje poznawcze.

Regularne kontakty społeczne mogą również ograniczać izolację i zapewniać poczucie przynależności. Dla osób starszych, zwłaszcza po zakończeniu pracy zawodowej, działalność społeczna bywa sposobem na utrzymanie aktywności i kontaktu z otoczeniem.

Wcześniejsze badania wskazywały także na związki między pomaganiem innym a procesami biologicznymi dotyczącymi stresu i stanu zapalnego. Procesy te są badane również w kontekście starzenia się mózgu.

Autorzy najnowszej analizy nie sprawdzali jednak bezpośrednio, który z tych mechanizmów odpowiada za zaobserwowane wyniki.

Nie można też wykluczyć, że osoby regularnie pomagające innym różnią się od pozostałych uczestników pod względem zdrowia, sprawności fizycznej lub wcześniejszej aktywności społecznej.

Badacze uwzględnili wiele czynników zdrowotnych, demograficznych i społeczno-ekonomicznych, ale analiza obserwacyjna nie pozwala ustalić, czy samo pomaganie spowalnia pogarszanie funkcji poznawczych.

U osób regularnie angażujących się w wolontariat pamięć i sprawność myślenia pogarszały się wolniej. Szczególnie wyraźną zależność zaobserwowano u uczestników z genetycznym ryzykiem choroby Alzheimera. Badanie nie pozwala jednak stwierdzić, czy samo pomaganie innym odpowiadało za te różnice.

Nie musi to oznaczać działalności w dużej organizacji. Pomaganie może przyjmować różne formy, od wolontariatu po wspieranie osób z najbliższego otoczenia.

W badanej grupie nawet stosunkowo niewielkie, ale utrzymywane przez dłuższy czas zaangażowanie wiązało się z wolniejszym pogarszaniem funkcji poznawczych. Najsilniejszą zależność dotyczącą formalnego wolontariatu zaobserwowano u osób genetycznie bardziej podatnych na chorobę Alzheimera.

Źródła

Han S.H., Faul J.D., "Prosocial helping behaviors attenuate accelerated cognitive decline driven by APOE ε4", "Alzheimer’s & Dementia", 23 września 2026 r., DOI: 10.1002/alz.71877.

University of Texas at Austin, "Helping Others Linked to Slower Cognitive Decline Among People at Higher Genetic Risk for Alzheimer’s", 13 października 2026 r.