Naukowcy przeanalizowali dane 8783 dorosłych Kanadyjczyków i zauważyli, że osoby spożywające najwięcej takich produktów częściej miały nieprawidłowości widoczne w rezonansie magnetycznym.
Zmiany w mózgu wykryto u osób bez rozpoznanych chorób serca
Badanie przeprowadził zespół naukowców pod kierownictwem Russella J. de Souzy z McMaster University w Kanadzie. W analizie wykorzystano dane 8783 osób w średnim wieku, które nie miały wcześniej rozpoznanych chorób układu sercowo-naczyniowego.
Uczestnicy wypełniali kwestionariusze dotyczące codziennego odżywiania. Naukowcy analizowali również wyniki badań obrazowych, pomiary tkanki tłuszczowej oraz testy sprawdzające pamięć, koncentrację i inne funkcje poznawcze.
U osób spożywających najwięcej żywności ultraprzetworzonej zmiany naczyniowe w mózgu wykryto w 11,3 proc. przypadków. W grupie jedzącej jej najmniej odsetek ten wynosił 8,1 proc.
Po uwzględnieniu innych czynników osoby z najwyższym spożyciem miały o 40 proc. wyższe szanse występowania takich zmian niż uczestnicy z najniższym spożyciem.
W badaniu oceniano między innymi niewielkie ogniska niedokrwienne, które mogą powstawać bez typowych objawów udaru, oraz zmiany w istocie białej mózgu. Nie wszystkie wykryte nieprawidłowości były jednak cichymi udarami.
U kobiet różnica była szczególnie wyraźna
Naukowcy osobno przeanalizowali wyniki kobiet i mężczyzn. Okazało się, że u kobiet spożywających najwięcej żywności ultraprzetworzonej szanse występowania zmian naczyniowych w mózgu były o 78 proc. wyższe niż u kobiet jedzących jej najmniej.
U mężczyzn nie stwierdzono podobnej, statystycznie istotnej zależności. Wyniki sugerują, że związek między dietą a zmianami naczyniowymi w mózgu może różnić się w zależności od płci, jednak wymaga to dalszych badań.
Większe spożycie żywności ultraprzetworzonej wiązało się również z większą ilością tkanki tłuszczowej. U osób z grupy najwyższego spożycia jej udział w organizmie był średnio o 1,7 punktu procentowego większy niż w grupie najniższego spożycia. Zaobserwowano także większą ilość tłuszczu trzewnego, który gromadzi się wokół narządów wewnętrznych.
Jakie produkty zalicza się do żywności ultraprzetworzonej?
Żywność ultraprzetworzona to produkty wytwarzane przemysłowo, często z wykorzystaniem składników i dodatków, których zwykle nie stosuje się podczas domowego przygotowywania posiłków.
Do tej grupy mogą należeć między innymi:
- słodzone napoje gazowane i energetyczne,
- niektóre słodkie płatki śniadaniowe,
- pakowane ciastka, batony i słone przekąski,
- zupki oraz dania instant,
- niektóre gotowe dania i produkty mięsne.
Nie każdy produkt sprzedawany w opakowaniu jest jednak żywnością ultraprzetworzoną. Do tej kategorii nie zalicza się automatycznie mrożonych warzyw, naturalnego jogurtu czy zwykłych konserw.
Badacze oceniali spożycie produktów zgodnie z klasyfikacją NOVA, która dzieli żywność na cztery grupy w zależności od stopnia i rodzaju przetworzenia.
Czy żywność ultraprzetworzona może powodować ciche udary?
Badanie wykazało związek między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a zmianami naczyniowymi widocznymi w rezonansie magnetycznym. Nie pozwala jednak stwierdzić, że to właśnie taka żywność spowodowała te zmiany. Naukowcy oceniali sposób odżywiania i stan zdrowia uczestników, ale nie śledzili rozwoju zmian w czasie.
Naukowcy oceniali dietę i stan zdrowia uczestników w tym samym okresie. Nie obserwowali ich przez kolejne lata, dlatego nie mogli ustalić, czy większe spożycie takich produktów poprzedzało powstanie zmian w mózgu.
Znaczenie ma również sposób mierzenia ilości żywności ultraprzetworzonej. Zależność była widoczna, gdy uwzględniano liczbę jej porcji w przeliczeniu na 2000 kcal dziennie. Nie potwierdzono jej jednak w analizach opartych na procentowym udziale tych produktów w całkowitej wartości energetycznej diety.
Autorzy badania wskazują, że potrzebne są dalsze obserwacje, aby ustalić, czy ograniczenie żywności ultraprzetworzonej może zmniejszyć prawdopodobieństwo występowania zmian naczyniowych w mózgu.
de Souza R.J., Schulze K.M., Desai D. i wsp., "Ultraprocessed Food Intake and Adiposity, Vascular Brain Injury, and Cognition in Middle-Aged Adults", "JAMA Network Open", 15 października 2026 r., 9(10):e2639118. DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.39118.
