Utrata zębów a demencja. Wyniki 9-letniego badania ponad 47 tys. seniorów

Utrata zębów może mieć istotny związek z ryzykiem demencji.Utrata zębów może mieć istotny związek z ryzykiem demencji.
Źródło zdjęć: © Licencjodawca

Utrata zębów może mieć istotny związek z ryzykiem demencji. W badaniu opublikowanym 2 listopada 2026 roku w "Journal of the American Medical Directors Association" naukowcy przeanalizowali dane ponad 47 tys. japońskich seniorów.

Utrata zębów zajęła trzecie miejsce wśród 13 analizowanych czynników pod względem oszacowanego udziału populacyjnego w występowaniu demencji. Wyżej znalazły się jedynie objawy depresyjne i izolacja społeczna.

Naukowcy przez 9 lat obserwowali ponad 47 tys. seniorów

Japońscy naukowcy sprawdzili, jakie znaczenie dla ryzyka demencji ma utrata zębów w porównaniu z innymi czynnikami związanymi z rozwojem choroby.

Wykorzystali dane z Japan Gerontological Evaluation Study (JAGES), dużego projektu badawczego poświęconego zdrowiu i starzeniu się społeczeństwa.

Analiza objęła 47 293 mieszkańców 22 japońskich gmin. Wszyscy uczestnicy mieli co najmniej 65 lat, byli samodzielni i na początku obserwacji nie mieli rozpoznanej demencji. Średnia wieku wynosiła 73,5 roku, a mężczyźni stanowili 46,7 proc. badanej grupy.

Badanie prowadzono w latach 2013–2022. Mediana okresu obserwacji wyniosła dziewięć lat. W tym czasie demencję rozpoznano u 17,4 proc. uczestników.

Badacze porównali liczbę zachowanych naturalnych zębów z późniejszym występowaniem demencji. W analizie statystycznej uwzględnili wiek, płeć i dochód badanych osób.

Brak wszystkich zębów wiązał się z najwyższym ryzykiem demencji

Punktem odniesienia były osoby posiadające co najmniej 20 własnych zębów. Naukowcy porównali z nimi uczestników, którzy mieli mniej zębów lub nie mieli ich wcale.

Wyniki przedstawiały się następująco:

Liczba własnych zębówWynik w porównaniu z osobami mającymi co najmniej 20 zębów
20 lub więcejGrupa odniesienia
10–19O 14 proc. wyższy względny hazard demencji
1–9O 12 proc. wyższy względny hazard demencji
Brak wszystkich zębówO 27 proc. wyższy względny hazard demencji

Najwyższą wartość odnotowano u osób, które nie miały żadnych własnych zębów. W ich przypadku współczynnik hazardu (HR) wyniósł 1,27.

Oznacza to, że po uwzględnieniu wieku, płci i dochodu względny hazard wystąpienia demencji był w tej grupie o 27 proc. wyższy niż u uczestników posiadających co najmniej 20 zębów. Nie oznacza to jednak wzrostu bezwzględnego prawdopodobieństwa zachorowania o 27 punktów procentowych.

Co ciekawe, osoby posiadające 1–9 zębów nie miały wyższego oszacowanego ryzyka niż grupa z 10–19 zębami. Autorzy nie wykazali więc prostego, liniowego wzrostu ryzyka wraz z utratą kolejnych zębów.

Utrata zębów na trzecim miejscu wśród 13 czynników

Najważniejszą częścią badania było porównanie utraty zębów z innymi czynnikami związanymi z ryzykiem demencji, na które można przynajmniej częściowo wpływać.

Naukowcy wykorzystali wskaźnik PAF (population attributable fraction), czyli populacyjny odsetek przypisywany danemu czynnikowi ryzyka.

Wskaźnik uwzględnia zarówno częstość występowania danego czynnika w populacji, jak i siłę jego statystycznego związku z chorobą. Nie jest więc prostym rankingiem czynników o największym indywidualnym wpływie na ryzyko.

W badaniu najwyższe wartości PAF uzyskano dla:

  • objawów depresyjnych — 10,5 proc.,
  • izolacji społecznej — 9,4 proc.,
  • utraty zębów — 7,2 proc.

Utrata zębów, definiowana w tej analizie jako posiadanie mniej niż 20 naturalnych zębów, zajęła trzecie miejsce pod względem oszacowanego udziału populacyjnego. Wynik 7,2 proc. nie oznacza jednak, że utrata zębów bezpośrednio spowodowała taki odsetek przypadków demencji.

Interpretowanie PAF jako odsetka przypadków, którym można byłoby zapobiec, wymaga założenia, że obserwowany związek jest przyczynowy. Tymczasem omawiane badanie miało charakter obserwacyjny i nie pozwala tego potwierdzić. Nie można zatem stwierdzić, że zapobieganie utracie zębów automatycznie zmniejszyłoby liczbę przypadków demencji o 7,2 proc.

U mężczyzn utrata zębów zajęła pierwsze miejsce

Badacze przeprowadzili również analizę wyników osobno dla kobiet i mężczyzn.

W grupie mężczyzn utrata zębów zajęła pierwsze miejsce wśród wszystkich ocenianych czynników pod względem wartości PAF. Oszacowany wskaźnik wyniósł 12 proc., podczas gdy w całej badanej populacji było to 7,2 proc.

Wynik ten wskazuje, że w analizowanej grupie starszych mężczyzn utrata zębów miała szczególnie duże znaczenie w statystycznym porównaniu czynników związanych z demencją.

Nie oznacza to jednak, że odpowiadała bezpośrednio za 12 proc. przypadków choroby ani że zachowanie uzębienia gwarantuje ochronę przed demencją.

Dlaczego zdrowie jamy ustnej może mieć związek z demencją?

Zależność między utratą zębów a funkcjonowaniem mózgu jest badana od wielu lat. Naukowcy rozważają kilka możliwych mechanizmów, które mogłyby częściowo wyjaśniać obserwowany związek.

Problemy z żuciem i odżywianiem. Utrata wielu zębów może utrudniać spożywanie niektórych produktów, zwłaszcza wymagających dokładnego gryzienia. Może to wpływać na różnorodność diety i ilość dostarczanych składników odżywczych.

Przewlekły stan zapalny. Choroby przyzębia mogą wiązać się z długotrwałym stanem zapalnym. Badacze analizują, czy procesy zapalne związane ze zdrowiem jamy ustnej mogą mieć znaczenie również dla układu nerwowego.

Ograniczenie kontaktów społecznych. Problemy z uzębieniem mogą utrudniać jedzenie w towarzystwie, rozmowę i codzienne funkcjonowanie. Z kolei izolacja społeczna jest jednym z czynników związanych z ryzykiem demencji.

Nie są to jednak mechanizmy, których przyczynową rolę potwierdzono w omawianym badaniu.

Możliwa jest również zależność odwrotna. Pogarszające się funkcje poznawcze mogą utrudniać dbanie o higienę jamy ustnej i regularne korzystanie z opieki stomatologicznej, zanim jeszcze zostanie rozpoznana demencja.

Czy dbanie o zęby może zmniejszyć ryzyko demencji?

Autorzy badania wskazują, że zdrowie jamy ustnej zasługuje na większą uwagę w strategiach profilaktyki demencji. Ich zdaniem utrata zębów może mieć istotne znaczenie populacyjne, porównywalne z niektórymi uznanymi czynnikami ryzyka.

Wyniki nie dowodzą jednak, że leczenie stomatologiczne, założenie protezy czy zachowanie określonej liczby zębów bezpośrednio zapobiega demencji.

Badanie miało charakter obserwacyjny. Naukowcy analizowali dane dotyczące stanu uzębienia i późniejszego występowania choroby, ale nie przeprowadzili eksperymentu sprawdzającego, czy konkretna interwencja stomatologiczna zmniejsza ryzyko demencji.

W analizie statystycznej uwzględniono wiek, płeć i dochód uczestników. Nie oznacza to jednak wyeliminowania wpływu wszystkich innych czynników, takich jak palenie papierosów, sposób odżywiania, wykształcenie czy ogólny stan zdrowia.

Dodatkowym ograniczeniem jest sposób zbierania informacji o uzębieniu. Liczbę zachowanych zębów ustalano na podstawie deklaracji uczestników, a nie bezpośredniego badania stomatologicznego. Mogło to prowadzić do niedokładności w ocenie stanu uzębienia.

Badanie obejmowało ponadto osoby starsze mieszkające w Japonii. Wyników nie można automatycznie odnosić do młodszych osób ani do wszystkich innych populacji.

Co wynika z badania?

Najważniejszy wniosek dotyczy znaczenia zdrowia jamy ustnej w starszym wieku. Utrata zębów okazała się istotnym czynnikiem związanym z późniejszym występowaniem demencji, a jej oszacowany udział populacyjny był porównywalny z udziałem innych znanych czynników ryzyka.

Autorzy sugerują, że profilaktyka stomatologiczna i utrzymanie zdrowia jamy ustnej powinny być uwzględniane w przyszłych działaniach dotyczących zapobiegania demencji.

Regularne kontrole stomatologiczne, leczenie chorób przyzębia i zapobieganie utracie zębów pozostają ważne dla zdrowia, odżywiania i jakości życia. To, czy takie działania mogą również ograniczać liczbę nowych przypadków demencji, wymaga dalszych badań.

Źródło naukowe:

Iwata M., Kusama T., Aida J. i współautorzy, Comparative Population Impact of Oral Health and Established Modifiable Risk Factors for Dementia: A 9-Year Population-Based Cohort Study, "Journal of the American Medical Directors Association", 2 listopada 2026 r. Oryginalna publikacja: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1525861026004263

Wybrane dla Ciebie