To zapamiętali ludzie, którzy otarli się o śmierć. Naukowcy porównali ich rysunki

Poprosili 50 osób o odtworzenie zapamiętanych obrazów. Okazało się, że w ich rysunkach powtarzały się określone kształty, a wygląd przestrzeni był związany z jej kolorami.

Najważniejsze informacje:

• W badaniu uczestniczyło 50 osób, które opisywały doświadczenia bliskie śmierci (NDE).
• Uczestnicy odtworzyli 112 scen, z których 108 przyporządkowano do czterech głównych typów przestrzeni.
• Aż 79 proc. scen przypominających tunel było pozbawionych wyraźnych kolorów.
• W przypadku rozległych, zakrzywionych przestrzeni kolory występowały w 87 proc. scen.
• Badanie ujawniło podobieństwa we wspomnieniach, ale nie wyjaśniło, skąd biorą się doświadczenia bliskie śmierci.

Niektórzy ludzie po przeżyciu sytuacji zagrożenia życia opowiadają o niezwykłych obrazach. Wspominają ciemne tunele, intensywne światło, nieznane krajobrazy, a czasem wrażenie obserwowania własnego ciała z zewnątrz.

Takie przeżycia określa się jako doświadczenia bliskie śmierci, czyli NDE (ang. near-death experiences). Ich opisy od dawna interesują naukowców zajmujących się pamięcią, świadomością i percepcją.

Badacze postanowili przyjrzeć się szczegółom, które trudno uchwycić podczas zwykłej rozmowy. Chcieli sprawdzić, jak uczestnicy zapamiętali kształty przestrzeni, jej granice, kolory oraz własne położenie.

Wyniki opublikowano w czasopiśmie "Frontiers in Psychology" w badaniu zatytułowanym "The perceptual geometry and chromaticity of near-death experience spaces".

Do badania zaproszono 50 osób za pośrednictwem International Association for Near-Death Studies, organizacji zajmującej się doświadczeniami bliskimi śmierci.

Uczestnicy odtwarzali zapamiętane sceny przy pomocy przygotowanych wzorów geometrycznych i symboli. Zaznaczali kształt przestrzeni, swoje położenie, kierunek przemieszczania się oraz widziane kolory.

Łącznie zrekonstruowano 112 scen. Aż 108 z nich można było przyporządkować do czterech głównych typów przestrzeni.

Wśród nich znalazły się tunele i stożki, rozległe obszary o wyraźnie zakrzywionych granicach, przestrzenie przypominające niemal płaski horyzont oraz takie, które otaczały obserwatora ze wszystkich stron, podobnie jak wnętrze kuli.

Co ciekawe, poszczególne rodzaje przestrzeni różniły się nie tylko kształtem, ale również kolorystyką.

Jednym z najbardziej charakterystycznych obrazów kojarzonych z doświadczeniami bliskimi śmierci jest tunel. W badaniu rzeczywiście pojawiały się takie przestrzenie, ale nie zawsze wyglądały tak, jak przedstawia je popkultura.

Spośród 28 scen przypominających tunel aż 22, czyli około 79 proc., nie miały wyraźnych kolorów. Uczestnicy przedstawiali je jako ciemność, pustkę lub przestrzeń przypominającą nocne niebo.

Inaczej wyglądały wspomnienia dotyczące rozległych, zakrzywionych obszarów. W tej grupie 27 z 31 scen, czyli około 87 proc., zawierało kolory. Pojawiały się między innymi intensywne odcienie różu i lawendy.

Z kolei przestrzenie przypominające wnętrze kuli bywały wypełnione jasnym, białym lub złotym światłem.

Wyniki wskazują więc na związek między zapamiętanym kształtem przestrzeni a jej kolorystyką. Warto przy tym pamiętać, że procenty odnoszą się do odtworzonych scen, a nie do liczby uczestników. Jedna osoba mogła przedstawić kilka różnych obrazów.

Badacze zwrócili uwagę nie tylko na wygląd poszczególnych scen, ale także na sposób, w jaki uczestnicy przedstawiali przebieg swoich przeżyć.

W części relacji pojawiała się podobna kolejność wydarzeń. Najpierw występowało wrażenie opuszczenia własnego ciała, następnie przemieszczania się przez niezwykłą przestrzeń, a na końcu powrotu do ciała. Takie doświadczenie opuszczenia ciała określa się jako OBE (ang. out-of-body experience).

Nie wszyscy uczestnicy opisywali identyczną sekwencję. Powtarzające się elementy zainteresowały jednak naukowców, ponieważ pozwalają analizować nie tylko pojedyncze obrazy, ale również ich wzajemne położenie i kolejność.

Autorzy badania odnieśli zaobserwowane obrazy do zjawisk znanych z badań nad ludzkim wzrokiem i percepcją.

Jednym z nich jest widzenie tunelowe, podczas którego pole widzenia zostaje ograniczone do centralnej części. Innym jest zmiana postrzegania kolorów w warunkach słabego oświetlenia.

Naukowcy przywołali również efekt Ganzfelda. Może on występować wtedy, gdy człowiek przez dłuższy czas odbiera jednolite bodźce wzrokowe. W takich warunkach mogą pojawiać się nietypowe wrażenia percepcyjne.

Są to możliwe kierunki dalszych badań. Autorzy nie ustalili jednak, że właśnie te mechanizmy odpowiadały za wspomnienia uczestników. Podczas opisywanych doświadczeń nie rejestrowano aktywności mózgu ani innych parametrów fizjologicznych, które pozwoliłyby sprawdzić ich przyczyny.

Największą trudnością w interpretacji wyników jest czas, jaki upłynął od doświadczenia do jego odtworzenia.

Mediana tego okresu wynosiła około 15 lat. Oznacza to, że połowa uczestników odtwarzała wspomnienia po czasie krótszym, a połowa po dłuższym. Przez lata pamięć mogła ulec zmianie.

Znaczenie mógł mieć również sposób przeprowadzania rekonstrukcji. Uczestnicy korzystali z przygotowanych wzorów geometrycznych i pomocy badacza, co mogło wpływać na ostateczny wygląd rysunków.

Dodatkowo sesji nie nagrywano, dlatego nie można niezależnie sprawdzić wszystkich szczegółów rozmów.

W badaniu zabrakło też grupy porównawczej, która w podobny sposób odtwarzałaby sny lub inne niezwykłe przeżycia. Nie wiadomo więc, czy zaobserwowane wzory są charakterystyczne wyłącznie dla doświadczeń bliskich śmierci.

Najważniejszym wynikiem badania jest odkrycie powtarzających się zależności między kształtem zapamiętanej przestrzeni a jej kolorami. Tunele były przeważnie ciemne lub pozbawione wyraźnych barw, natomiast rozległe, zakrzywione obszary częściej przedstawiano w intensywnych kolorach.

Rysunki pozwoliły też uchwycić elementy trudne do opisania słowami, takie jak położenie obserwatora, kierunek ruchu czy sposób otaczania go przez przestrzeń.

Badanie nie wyjaśnia jednak, dlaczego ludzie doświadczają takich obrazów. Pokazuje, że w odtwarzanych po latach wspomnieniach występują podobne cechy wizualne i przestrzenne. Ustalenie mechanizmów odpowiedzialnych za te przeżycia wymaga kolejnych badań.