Mniej cukru w dzieciństwie, niższe ryzyko demencji po latach. Sprawdzono dane ponad 60 tys. osób

Zespół kierowany przez Xingji Liana z Guangzhou First People’s Hospital i Guangzhou Medical University wykorzystał dane 60 394 uczestników projektu UK Biobank. Były to osoby urodzone między październikiem 1951 r. a marcem 1956 r.

Naukowcy sięgnęli do szczególnego momentu w brytyjskiej historii. Racjonowanie cukru zakończyło się we wrześniu 1953 r. Jego przeciętne spożycie wśród dorosłych niemal natychmiast się podwoiło. W tym samym czasie spożycie innych podstawowych produktów żywnościowych zmieniło się w znacznie mniejszym stopniu.

Pozwoliło to potraktować zmianę zasad jako eksperyment naturalny. Badacze porównali późniejsze zdrowie osób rozwijających się w okresie ograniczonego dostępu do cukru ze zdrowiem tych poczętych już po zakończeniu racjonowania. Nie przydzielali uczestnikom diety — wykorzystali historyczne warunki, w których przyszli na świat.

Wśród uczestników 38 227 osób zostało poczętych w czasie obowiązywania racjonowania. Część doświadczyła tych warunków wyłącznie w życiu płodowym, pozostali również po urodzeniu. Grupę porównawczą stanowiło 22 167 osób poczętych po zniesieniu ograniczeń.

U osób objętych racjonowaniem zarówno przed narodzinami, jak i po nich odnotowano niższe względne ryzyko:

• demencji — o około 27 proc.;
• choroby Alzheimera — o około 46 proc.;
• depresji — o około 11 proc.;
• zaburzeń lękowych — o około 20 proc.

Podane wartości oznaczają względne różnice między grupami, a nie spadek ryzyka o wskazaną liczbę punktów procentowych. Nie pozwalają również określić ryzyka zachorowania u konkretnej osoby.

W analizach uwzględniono m.in. region i miesiąc urodzenia, sytuację społeczno-ekonomiczną, wykształcenie, historię rodzinną oraz wskaźniki ryzyka genetycznego.

U osób objętych racjonowaniem wyłącznie w życiu płodowym stwierdzono około 10 proc. niższe ryzyko zaburzeń lękowych, ale nie wykazano istotnych różnic w pozostałych analizowanych schorzeniach. Nie stwierdzono również związku racjonowania z ryzykiem choroby Parkinsona.

W analizach z podziałem na płeć u kobiet obserwowano niższe ryzyko choroby Alzheimera, depresji i zaburzeń lękowych. U mężczyzn statystycznie istotny związek stwierdzono jedynie dla zaburzeń lękowych.

Nie oznacza to jednak, że wykazano brak innych korzyści u mężczyzn. Wynik nieistotny statystycznie nie jest dowodem braku zależności. Sam fakt, że związek osiągnął istotność w jednej grupie, a w drugiej nie, nie przesądza również o różnicy między płciami.

Dłuższy okres racjonowania po narodzinach wiązał się ze stopniowo niższym ryzykiem depresji i zaburzeń lękowych. Zależności stawały się wyraźniejsze po sześciu miesiącach, a najniższe ryzyko obserwowano przy ekspozycji trwającej 24 miesiące.

Takiego wzorca nie stwierdzono jednak dla demencji ani choroby Alzheimera. Nie można więc podsumować wyników hasłem: "im dłużej bez cukru, tym mniejsze ryzyko demencji". Racjonowanie nie oznaczało też całkowitego wyeliminowania cukru z diety.

Znaczenie mają również liczby rozpoznań. Do końca obserwacji uczestnicy mieli przeważnie około 70 lat. Demencję zdiagnozowano u 307 osób, a chorobę Alzheimera u 123. Tych liczb nie należy sumować jako odrębnych przypadków. Mimo dużej liczebności całej grupy wnioski dotyczące tych schorzeń opierały się na stosunkowo niewielkiej liczbie rozpoznań.

W podgrupie 9053 uczestników bez chorób mózgu naukowcy przeanalizowali również badania obrazowe. U osób objętych racjonowaniem po urodzeniu różnica między szacowanym wiekiem mózgu a wiekiem metrykalnym była średnio o około 0,39 roku — czyli niespełna pięć miesięcy — niższa niż w grupie porównawczej.

To niewielka różnica statystyczna, a nie dowód, że mózg konkretnej osoby "odmłodniał". Oszacowanie wieku na podstawie obrazu nie jest również tym samym co bezpośrednie śledzenie tempa starzenia przez kolejne lata.

Obserwowano ponadto większą objętość niektórych struktur, w tym hipokampa, wzgórza i skorupy. Wyniki dotyczące budowy mózgu należy jednak traktować jako wstępne.

Naukowcy nie mieli zapisów diety poszczególnych uczestników z okresu ciąży ich matek i wczesnego dzieciństwa. O ograniczonym dostępie do cukru wnioskowali na podstawie dat urodzenia oraz obowiązywania racjonowania.

Zniesienie ograniczeń zbiegło się także z innymi zmianami: powojenną poprawą warunków życia, rozwojem opieki nad ciężarnymi i zmianami sposobu karmienia niemowląt. Czynniki te również mogły wpływać na późniejsze zdrowie. Nie wiadomo więc, jaka część zaobserwowanych różnic wynikała z samego cukru.

Badanie dotyczyło ponadto głównie białej populacji brytyjskiej dorastającej w powojennych warunkach. Potrzebne są kolejne analizy, obejmujące współczesne grupy i dokładne informacje o diecie.

Wyniki sugerują, że sposób odżywiania w najwcześniejszym okresie życia może mieć znaczenie dla zdrowia mózgu wiele lat później. Nie wiadomo jednak, czy za niższe ryzyko demencji odpowiadało samo ograniczenie cukru, ani jaka jego ilość mogłaby mieć znaczenie.

Najważniejszy wniosek: znaczenie dla zdrowia mózgu po kilkudziesięciu latach mogą mieć już warunki żywienia na samym początku życia. To jednak nie dowód, że sam cukier przesądza o ryzyku demencji — ani obietnica, że odstawienie słodyczy w dorosłości zapewni taką samą ochronę.

Źródło: omówienie Vladimira Hedriha "Sugar restriction in early life is linked to lower dementia risk and slightly slower brain aging decades later", PsyPost, 23 października 2026 r., dotyczące pracy "Early-life sugar rationing, brain aging, and long-term neurodegenerative and psychiatric health outcomes: a population-based natural experiment study", opublikowanej w "npj Aging".