W eksperymentach na myszach udało się zmniejszyć neurodegenerację i poprawić wyniki testów pamięci bez usuwania złogów tego białka.
Najważniejsze wnioski:
- Zablokowanie receptora CXCR3 ograniczyło napływ limfocytów T do mózgów myszy z patologią białka tau.
- Liczba limfocytów T w mózgu zmniejszyła się o około 50 proc.
- U leczonych zwierząt zachowało się około 40 proc. więcej tkanki w obszarach związanych z pamięcią niż u myszy nieleczonych.
- Myszy otrzymujące przeciwciało osiągały lepsze wyniki w testach pamięci.
- Ochronę tkanki mózgowej uzyskano bez zmniejszenia ilości patologicznego białka tau.
Białko tau uszkadza mózg. Naukowcy przyjrzeli się komórkom odpornościowym
Choroba Alzheimera wiąże się między innymi z gromadzeniem w mózgu nieprawidłowych form białka tau. W zdrowych neuronach białko to pomaga stabilizować mikrotubule, które tworzą wewnętrzny szkielet komórki i umożliwiają transport różnych substancji.
W przebiegu choroby tau ulega nieprawidłowym zmianom i tworzy skupiska wewnątrz neuronów. Towarzyszą temu zaburzenia funkcjonowania komórek nerwowych, utrata połączeń między nimi oraz postępujące uszkodzenia tkanki mózgowej.
Badacze z Washington University School of Medicine postanowili sprawdzić, czy można ograniczyć neurodegenerację bez bezpośredniego usuwania patologicznego białka.
Ich uwagę zwróciły limfocyty T, czyli komórki układu odpornościowego, które mogą przedostawać się do mózgu i uczestniczyć w procesach zapalnych. Wcześniejsze badania wskazywały, że ich obecność może nasilać uszkodzenia neuronów w chorobach związanych z odkładaniem się tau.
Naukowcy skoncentrowali się na receptorze CXCR3, który uczestniczy w kierowaniu limfocytów T do miejsc objętych stanem zapalnym. Postanowili sprawdzić, czy zablokowanie tego receptora ograniczy napływ komórek odpornościowych i ochroni mózg przed dalszymi uszkodzeniami.
Zablokowali jeden receptor. W mózgu było o połowę mniej limfocytów T
Eksperyment przeprowadzono na myszach genetycznie zmodyfikowanych w taki sposób, aby rozwijały zmiany związane z patologicznym białkiem tau.
Zwierzętom podawano przeciwciało blokujące receptor CXCR3. Preparat stosowano co pięć dni przez około trzy i pół miesiąca. Następnie badacze porównali ich mózgi z mózgami myszy, które nie otrzymywały takiego leczenia.
U zwierząt otrzymujących przeciwciało liczba limfocytów T obecnych w mózgu zmniejszyła się o około 50 proc. Oznaczało to, że zablokowanie receptora ograniczyło napływ tych komórek do tkanki nerwowej.
Najważniejsze zmiany dotyczyły jednak stopnia uszkodzenia mózgu.
U leczonych myszy zachowało się około 40 proc. więcej tkanki w obszarach związanych z pamięcią w porównaniu ze zwierzętami nieleczonymi. Ochronie tkanki towarzyszyły również lepsze wyniki testów pamięci. Wyniki wskazują, że ograniczenie napływu limfocytów T może zmniejszać uszkodzenia neuronów towarzyszące patologii tau.
Mózg był lepiej chroniony, chociaż złogi tau pozostały
Jednym z najbardziej interesujących wyników eksperymentu był brak wyraźnego zmniejszenia ilości patologicznego białka tau. Pomimo utrzymywania się jego złogów myszy otrzymujące przeciwciało miały mniej uszkodzoną tkankę mózgową i lepiej radziły sobie w testach pamięci.
Sugeruje to, że część uszkodzeń neuronów może być związana z reakcją układu odpornościowego na zmiany zachodzące w mózgu, a nie wyłącznie z obecnością samego białka tau.
Dotychczasowe badania nad leczeniem choroby Alzheimera w dużej mierze skupiały się na usuwaniu z mózgu nieprawidłowych białek, przede wszystkim amyloidu beta i tau. W nowym eksperymencie naukowcy ograniczyli uszkodzenia neuronów, wpływając na działanie układu odpornościowego. Złogi tau nadal były obecne, ale u leczonych myszy zachowało się więcej tkanki mózgowej.
Nowy kierunek terapii Alzheimera? Naukowcy wskazują na rolę układu odpornościowego
Wyniki eksperymentu zwracają uwagę na możliwość oddziaływania na komórki odpornościowe, zanim przedostaną się one do mózgu.
Wiele potencjalnych leków stosowanych w chorobach neurologicznych musi pokonać barierę krew–mózg, która ogranicza przenikanie substancji z krwi do tkanki nerwowej. Utrudnia to opracowywanie skutecznych terapii.
W przeprowadzonym eksperymencie przeciwciało blokujące CXCR3 działało na komórki odpornościowe poza tkanką mózgową. Ograniczenie ich napływu wiązało się z mniejszym nasileniem neurodegeneracji, mimo że przeciwciało nie musiało przenikać do samej tkanki nerwowej.
W przyszłości podobne podejście mogłoby pozwolić na ograniczanie uszkodzeń mózgu bez konieczności bezpośredniego oddziaływania leku na neurony.
To jednak dopiero kierunek dalszych badań. Receptor CXCR3 uczestniczy również w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, dlatego jego blokowanie wymaga dokładnej oceny bezpieczeństwa.
Badanie przeprowadzono na myszach, u których występowały nieprawidłowe zmiany związane z białkiem tau. Skuteczność i bezpieczeństwo takiego leczenia u ludzi nie zostały jeszcze sprawdzone.
Badanie nie dowodzi również, że uszkodzenia mózgu można całkowicie zatrzymać lub odwrócić. Pokazuje natomiast, że ograniczenie określonej reakcji odpornościowej może chronić tkankę nerwową nawet wtedy, gdy patologiczne białko tau nadal pozostaje w mózgu.
Emmerson J.T. i wsp., "Peripheral CXCR3 blockade mitigates T cell infiltration and neurodegeneration in a mouse model of tauopathy", "Neuron", publikacja online 28 września 2026 r. DOI: 10.1016/j.neuron.2026.08.030.
Washington University School of Medicine in St. Louis, komunikat dotyczący blokowania napływu komórek odpornościowych do mózgu; ScienceDaily, 20 października 2026 r.
