Jedna piosenka i wracają wspomnienia. Jak muzyka uruchamia pamięć?

Jeśli pewien utwór towarzyszył Ci podczas wakacji, spotkań z przyjaciółmi czy dojazdów do pierwszej pracy, mógł zostać zapamiętany razem z tymi doświadczeniami. Ponowne usłyszenie piosenki może pomóc przywołać sytuacje, z którymi ją kojarzysz. Nie musisz świadomie szukać wspomnienia. Znajoma muzyka bywa wystarczającą wskazówką, by pojawiło się ono spontanicznie.

Kelly Jakubowski z Uniwersytetu Durham wyjaśnia, że muzyka przyciąga uwagę i oddziałuje na emocje. Gdy zwracamy na nią uwagę podczas wydarzenia, zwiększa się szansa, że zapamiętamy ją razem z jego szczegółami. Po latach utwór może więc przypomnieć nie tylko melodię, lecz także to, gdzie byliśmy i z kim spędzaliśmy czas. Naukowcy nazywają takie doświadczenie wspomnieniem autobiograficznym wywołanym muzyką.

Wyobraź sobie piosenkę, która często grała podczas wspólnych wyjazdów z bliską osobą. Kiedy słyszysz ją ponownie, możesz przypomnieć sobie konkretną podróż albo cały okres Waszej znajomości. Dla kogoś innego ten sam utwór pozostanie zwykłym przebojem.

Ten związek badano również za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego. Petr Janata z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis obserwował aktywność mózgu podczas słuchania fragmentów popularnych utworów z okresu dzieciństwa i młodości uczestników. Badanie opublikowano online 24 lutego 2009 r. w "Cerebral Cortex".

Wyniki wskazały na udział przyśrodkowej kory przedczołowej, związanej m.in. z odnoszeniem informacji do siebie i przywoływaniem własnej przeszłości. Aktywność części tego obszaru wiązała się z tym, jak silnie dany fragment muzyki przywoływał osobiste wspomnienia. Obszar ten współpracował również z innymi częściami mózgu.

Badanie sugeruje, że przyśrodkowa kora przedczołowa uczestniczy w łączeniu znajomej muzyki z emocjonalnie znaczącymi wspomnieniami. Słuchanie piosenki i przypominanie sobie własnych doświadczeń angażuje współpracujące obszary mózgu. Nie ma więc jednego miejsca, w którym przechowywane są wszystkie wspomnienia związane z muzyką.

W badaniach nad pamięcią autobiograficzną często obserwuje się większą liczbę wspomnień z okresu dorastania i wczesnej dorosłości niż z innych, porównywalnych odcinków życia. Podobną prawidłowość sprawdzano w odniesieniu do muzyki.

W pracy opublikowanej w 2020 r. Kelly Jakubowski i współpracownicy przeanalizowali odpowiedzi 470 osób w wieku od 18 do 82 lat. Uczestnikom przedstawiono tytuły i wykonawców 111 popularnych utworów, które pojawiały się na listach przebojów między 1950 a 2015 r. Oceniali, jak dobrze znają poszczególne piosenki, jak bardzo je lubią i w jakim stopniu kojarzą je z własną przeszłością. W tym badaniu nie odtwarzano nagrań.

Uczestnicy częściej łączyli własne wspomnienia z piosenkami, które były popularne, gdy byli nastolatkami. W analizie najsilniejsze skojarzenia dotyczyły utworów z czasu, gdy mieli około 14 lat. To średnia prawidłowość zaobserwowana w badaniu — nie oznacza, że u każdego człowieka muzyka z tego wieku wywołuje najwięcej wspomnień.

Autorzy wskazują, że dorastanie jest ważnym okresem kształtowania tożsamości. To jedno z możliwych wyjaśnień, dlaczego muzyka z tamtych lat bywa tak mocno związana z osobistą historią. Utwór może przypominać dawnych znajomych, szkolne życie lub czas, w którym zaczęłaś samodzielnie wybierać, czego chcesz słuchać.

Znaczenie ma również znajomość utworu. Jakubowski opisuje badania, w których bardziej znana muzyka wywoływała więcej wspomnień, a przypominanie następowało bardziej spontanicznie. Do piosenek często wracamy wielokrotnie przez całe życie. Dzięki temu mogą pozostawać znajome długo po wydarzeniach, z którymi je kojarzymy.

Jeśli chcesz sprawdzić, jakie skojarzenia wywoła u Ciebie muzyka, możesz sięgnąć po:

• utwór często słuchany w rodzinnym domu;
• piosenkę z czasów szkoły;
• muzykę kojarzącą się z dawną przyjaźnią;
• przebój z ważnego wyjazdu lub uroczystości.

Nie zawsze wróci szczegółowa scena. Może pojawić się wspomnienie osoby, miejsca albo całego etapu życia. Ta sama piosenka może przypominać różnym ludziom zupełnie inne wydarzenia. Znaczenie mają doświadczenia, z którymi ją kojarzą.

Źródła:

• Jakubowski, K. "Why does music bring back memories? What the science says", Uniwersytet Durham, 10 marca 2023 r.
• Jakubowski, K. i in. "A Cross-Sectional Study of Reminiscence Bumps for Music-Related Memories in Adulthood", Music & Science, 2020.
• Janata, P. "The Neural Architecture of Music-Evoked Autobiographical Memories", Cerebral Cortex, 2009.